Utrecht-León blog

Door Rose-Marie van Berkel

Homojongeren

Víctor Manuel, de directeur van de organisatie Vínculos Solidarios, waaraan ik (een beetje) meehelp, kwam Samuel opnieuw (hij werkte er al eerder mee samen) tegen. Samuel is een homoseksuele man van een jaar of 25, strijdbaar en bezig met het organiseren van (een gedeelte van) de homojongeren in León. Hij en Víctor planden een bijeenkomst met meer homojongeren om te bespreken of Vínculos hen kan ondersteunen en adviseren bij de inrichting van hun organisatie.

We (5 jongeren, Víctor Manuel en ik) zitten aan een ronde tafel in het kantoortje van Vínculos Solidarios, waar verder alleen een paar kleine bureautjes staan zonder enig ander kantoormeubilair. Ook nu weer nauwelijks taboes: open en direct vraagt Víctor Manuel of de aanwezige jongeren geïnteresseerd zijn in condooms die hij over heeft van een ander programma. En dus graaien de jongeren aan het begin van de bijeenkomst eerst in de doos en verdelen ze de inhoud, enkele binnensmondse opmerkingen makend die ik helaas niet versta. We praten over de plannen die ze hebben (nog weinig gericht, ze gaan alle kanten uit, er zijn ook zoveel problemen aan te pakken in hun situatie) en dat eerst een duidelijke visie en richting nodig is, vóórdat ze hun organisatie officieel gaan maken met een bestuur. (Dat is de eerste keer dat ik dit hier expliciet hoor: vorm volgt inhoud. Telkens kreeg ik de indruk dat er hier vóór alles een rechtspersoon wordt opgericht. Om geld te ontvangen, uit het buitenland, is dat natuurlijk ook wel een basisvoorwaarde en anders dan in Nederland). Later hoor ik van Víctor Manuel dat het groeperingen zijn die echt aandacht moeten krijgen, de discriminatie en negatieve beeldvorming is hier nog huizenhoog, de acceptatie binnen gezinnen nog ver te zoeken. Tegelijkertijd is eenheid moeilijk te realiseren en de beweging valt nog al eens uiteen vanwege (persoonlijk getinte)  conflicten. De jongeren willen graag advies en ondersteuning van een ervaren man als Víctor Manuel en met die conclusie lijkt de bijeenkomst te eindigen.

Maar dan komt er een actuele kwestie aan de orde, die alle aandacht vraagt en homogroeperingen momenteel ook verenigt: 11 februari is in León een homoseksuele man León doodgeslagen: homohaat. In eerste instantie deed de politie weinig totdat er druk werd uitgeoefend. Over enkele dagen is de eerste rechtszitting en het is de bedoeling om daar met  zoveel mogelijk mensen te zijn: organisaties van lesbiennes, homoseksuele mannen, bi- en transseksuelen en sociale organisaties die ‘recht op seksuele diversiteit’ ondersteunen.  Ook Vínculos Solidarios ondersteunt uiteraard want de organisatie coördineert een ‘netwerk tegen geweld’. Daar maken allerlei particuliere en overheidsorganisaties deel van uit.

Manifestatie bij het gerechtsgebouw

Vóór negen uur staan we al in het gerechtsgebouw bij de zaal waar de zitting gehouden zal worden. De familie van de doodgeslagen man zit er al als wij aankomen. Vertegenwoordigers van andere organisaties uit León en de pers druppelen ook binnen. Als snel krijgen we van de advocaat van de familie te horen dat de zitting is verdaagd (aangevraagd door de advocaat van de verdachte). Dat is rechtmatig, maar als de naam van de rechter bekend wordt, denkt men er hardop het zijne van: vertragen zodat de aandacht voor het proces zal afnemen. Buiten voor het gerechtsgebouw, aan de Panamerikaanse snelweg naar León, zijn inmiddels groeperingen uit de hoofdstad Managua aangekomen. De pers maakt foto’s en  interviewt woordvoerders. Ook de collega van Vínculos Solidarios staat de pers te woord. En dan zoemt al snel het woord ‘plantón’ rond: de snelweg stilleggen om nóg meer (pers) aandacht te krijgen. Blijkbaar is er ervaring mee want met gemak lopen de mensen de snelweg op en houden die  enkele minuten bezet. Flyers worden uitgedeeld aan (vrachtwagen)chauffeurs in de kleine file die ontstaat. Wat zouden zij ervan vinden, vraag ik me af?

Dit is nog maar het begin, realiseer ik me: zou ik de uitspraak van het proces nog meemaken tijdens mijn verblijf in Nicaragua? Wordt vervolgd! Dat geldt niet alleen voor dit proces, maar ook voor de verdediging en de verbetering van de rechten van de Nicaraguaanse homo’s.

Door Rose-Marie van Berkel

In een evangelische kerk was ik nog niet eerder geweest in Nicaragua. De ruimte in La Goyena Sur, een plattelandswijk op 13 (onverharde) km van León, is sinds de orkaan Mitch in 1998 niet meer in gebruik als kerk: de huizen spoelden weg, de kerk bleef zonder gelovigen achter. Sindsdien is de kerk veranderd, uitgebreid, verbeterd (met betonnen vloer en zonnepanelen) door en voor het Centro Cultural Madre Tierra. Het is een plaats waar dagelijks meerdere groepen kinderen of jongeren komen om er muziek of handenarbeid te bedrijven, theaterpresentaties te maken of muurschilderingen. Ik ben met Daniel Pulido meegereden, hij komt hier 3 keer per week vanuit León en begeleidt verschillende jongeren- en kindergroepen.

Vandaag geeft hij een workshop aan een groep van 16 jongeren in de leeftijd van 14 tot 18 jaar. Ze gaan een theaterstuk maken over huiselijk geweld. Dat is een belangrijk onderdeel van het project tegen huiselijk geweld dat de Vriendschapsband Utrecht-León in 2012 ondersteunt. De jongeren druppelen binnen op deze warme donderdagmiddag. De vroegsten zingen buiten uit met overtuiging hun Nicaraguaanse liederen. Anderen sjezen op het laatste moment binnen op hun fietsen.

Ze zijn er allemaal! Daniel heeft mijn komst voorbereid. Ik vertel dat ik over hen zal schrijven zodat de Utrechters de voorbereidingen van hun theaterstuk kennen dat later bij voorlichtingsbijeenkomsten in de wijken gepresenteerd wordt. Spontaan maken ze een rondje waarin ze zich allen aan me voorstellen. Ik voel me lomp als ik bij hen zie dat ik het gebruik vergat om te gaan staan als je je voorstelt.

Op een bijna schuchtere en toch ook directe én interactieve manier introduceert Daniel het onderwerp van de workshop: huiselijk geweld. De bedoeling is dat de jongeren in deze workshop zich voorbereiden op het houden van interviews hierover in hun eigen omgeving. Die interviews gaan stof (verhalen) opleveren voor het theaterstuk dat ze in elkaar gaan zetten over huiselijk geweld.

Na een kort instructie over ‘open’ en ‘gesloten’ vragen volgt de opdracht, deze keer voor subgroepen van jongen en meiden afzonderlijk. Die scheiding van sekse is logisch: de jongens gaan informatie lezen en vragen bedenken voor interviews aan de hand van de folder: “Laten we als mannen stop zeggen tegen huiselijk geweld”. De meiden hebben hun eigen folder: “Hoe beschermen en verbeteren wij onze zelfwaardering als vrouw?“.

Van een afstand merk ik op dat het gedrag van jongens en meiden verschillend is, en eigenlijk precies zoals ik in Nederland zou verwachten: de jongens hangen quasi ongeïnteresseerd over een tafel in hun subgroep, maken grappen en lezen toch tussen die bedrijven door geconcentreerd hun folder. Om vervolgens wel degelijk vragen te formuleren en op te schrijven op hun flap. De meiden werken serieus en gedetailleerd, onder aanvoering van twee informele leidsters.

In de plenaire presentatie lichten ze zelf hun vragen toe. Ze zijn flink direct en ik voel dat Daniel probeert te ‘prikken’ of de vragen zo gesteld kunnen worden bij ‘hun buren’ en of er misschien minder bedreigend gevraagd kan worden naar fysieke gevolgen van huiselijk geweld. Ogenschijnlijk komt er weinig reactie (het reflecteren blijft moeilijk, evalueert Daniel later tegen mij), maar ik zie de geconcentreerde blik gericht op Daniel: wat een aandacht en wat een vertrouwen in hun begeleider!

Na dit zware onderdeel, over naar improvisatie: dat is vooral hun ding. Vier subgroepen bereiden in no time sketches voor over huiselijk geweld. Daar is veel ervaring mee, constateer ik doordat ze zinnen en gedrag als vanzelfsprekend met alle emoties van dien uit hun mouw schudden. Ik ben verbijsterd als ik in twee van de vier stukken zie dat de zoon des huizes een vanzelfsprekende coalitie heeft met zijn vader en tegen moeder en dochter. En in alle stukken komt de riem uit de broek van pa, omdat moeder en dochter geen eten klaar hebben (want geen geld!) en stellen de twee vrouwen zich klein, bang en onderdanig op.

De jongeren reflecteren naderhand vooral op elkaars acteren: hoe sommigen voor het eerst hun rol prachtig hebben gespeeld met veel emotie en waarheidsgetrouw. Moeilijk blijft het, ondanks herhaald vragen van Daniel, om over de inhoud van hun stukken te praten.

Tot slot krijgen ze huiswerk: iedere groep houdt de komende week vijf interviews over huiselijk geweld in hun omgeving en maakt er een verslag van. Bij voorkeur getypt op een computer (“Daar dring ik op aan, omdat het voor hun toekomst essentieel wordt om een computer te kunnen gebruiken, terwijl er nauwelijks een computer binnen hun bereik is,” merkt Daniel later op). De jongeren blijven na de bijeenkomst hun huiswerk plannen. Wij vertrekken in de vrachtwagen van Daniel.

Er springen nog wat jongeren de achterbak in. Ze komen van ver, te voet. Ik merk dat Daniel tevreden is over enkele jongeren die voor het eerst een rol speelden: “Dat ene jongetje bijvoorbeeld is er al lang bij, doet mee maar zegt eigenlijk nooit wat, tot vandaag: hij glansde in zijn rol! Dat is een prachtig effect van deze theatergroep, dat jongeren zich leren uitdrukken, leren te praten in een groep. Want al deze jongeren hebben hun geschiedenis. Sommigen waren aan de drugs geweest zonder deze groep, ze vinden er een basis, een sociale omgeving, aandacht, vertrouwen in een ander.” En dat zijn toch wel veel vliegen in één theaterklap, denk ik bij mezelf.

“En wat houdt jou nou gemotiveerd in deze omgeving van Goyena, waar de problemen van armoede en van de suikerrietonderneming legio zijn, waar uitzicht op verandering en ondersteuning door de Nicaraguaanse overheid nog zo ver lijkt?”, vraag ik aan Daniel. Het antwoord is kort en veelzeggend: “Ik wil ze gewoon een beetje kritisch maken, dat er meer is in hun leven dan werken, loon verzuipen op zaterdag, hun vrouw slaan en maandag weer aan het werk. En van de jeugd zullen we het moeten hebben, ook voor een verandering van de (politieke) situatie in Nicaragua.”

Door Rose-Marie van Berkel

Eigenlijk zou ik met Gioconda, de Nicaraguaanse coördinator van Stichting Vriendschapsband Utrecht-León, alleen maar even een korte afspraak in de stad León hebben met mensen die nauwe banden hebben met de vrouwen van La Goyena.  Maar inmiddels zit ik op deze dinsdagmiddag weer helemaal onverwacht in La Goyena zelf. Zij, de mensen van de stedenband New Heaven-León, moesten er toch naar toe en wilden me graag laten zien waar en wie het door de Vriendschapsband gefinancierde project ter preventie van geweld tegen vrouwen, tienerzwangerschappen en HIV/AIDS gaat starten. La Goyena is een verzameling van ‘buurtschappen’ met verschillende namen. 

Plattelandsvrouwen van La Goyena: stop geweld tegen vrouwen

Ik bevind me op het erf van het kleine kantoortje van New Heaven in La Goyena in gezelschap van twee goedlachse, stevige en, naar al gauw blijkt, actieve en moedige vrouwen. Zij vormen samen met enkele andere vrouwen en één man de zelf georganiseerde en gekozen ‘dorpsraad’. Op een paar meter afstand is de wekelijkse vergadering over de voortgang van de kleuterschool en de ‘buitenschoolse opvang’ (bedoeld voor huiswerkbegeleiding en bijspijkermogelijkheid).

Maar al gauw merk ik niets meer van de vergadering naast me. Want de twee vrouwen beginnen te vertellen over geweld tegen vrouwen in hun dorp: ruzies en lichamelijk geweld komen veel voor, maar ook psychisch worden vrouwen vernederd. Zij kennen stuk voor stuk de vrouwen die daar mee te maken hebben. “Dat moet echt stoppen. Dus wij willen dat er scholing komt. En wij gaan alle vrouwen die met geweld te maken hebben uitnodigen voor de bijeenkomsten, we verwachten dat er 25 vrouwen deelnemen. En eigenlijk willen we ook dat de mannen meekomen. Trouwens, de kinderen lijden verschrikkelijk onder deze situatie; en als zij alleen maar dit meemaken, denken de jongens dat zij later hun vrouwen ook zo kunnen behandelen en de meisjes laten dat dan gebeuren.” Erendira van New Heaven-León beaamt dat deze cirkel doorbroken moet worden. Ze legt uit hoe de scholing wordt ingericht: “In de eerste bijeenkomsten leren de deelnemers welke wettelijke rechten zij hebben en hoe zij hun man eventueel kunnen aanklagen. Vervolgens komen psychologische aspecten aan de orde, want het is niet makkelijk om zo’n situatie te herkennen én eruit te stappen, om in de laatste bijeenkomsten toe te werken naar een zelfhulpgroep waarin de vrouwen elkaar steunen.”

En dan vertelt de tweede vrouw: “Ik heb zelf 12 jaar geweld van mijn toenmalige man meegemaakt. En tenslotte, met zes kinderen en omwille van de kinderen ben ik eruit gestapt. Dat was een enorme stap. Voor mijzelf en ook voor de kinderen. Ook de jaren erna hebben vooral de oudsten er trauma’s aan over gehouden. Dus ik weet uit eigen ervaring hoe sluipend zo’n proces is en op een gegeven moment weet je gewoon niet beter. Ik heb al mijn ervaringen opgeschreven, om het van me af te schrijven en hopelijk wordt het nog eens gepubliceerd zodat het andere vrouwen helpt om het geweld ook niet meer te accepteren. Ik ben nu alleenstaande moeder; sommige mannen vinden me vrijgevochten omdat ik zelf mijn besluiten neem. Dat doe ik inderdaad, maar eerder heb ik me bevrijd in plaats van vrijgevochten te zijn. En ik wil dat mannen en vrouwen op gelijkwaardige manier met elkaar samen leven. Dus daarom ben ik super gemotiveerd om dit project in La Goyena te starten.”

Wat heb ik hierop nog te zeggen, behalve dat ik erg onder de indruk ben van hun project én van hun optimisme en motivatie. “Waar halen jullie dat vandaan?” Dat is bijna een vraag die er niet toe doet: ze willen gewoon dat dit stopt en dat mannen en vrouwen goed samen leven en dat voorbeeld vóórleven aan hun kinderen. Kunnen jullie je voorstellen dat ik in dit gesprek regelmatig met kippenvel op mijn armen zit, ondanks de 35 graden?

Trouwens, tijdens die middag dat ik met de mensen van New Heaven-León op pad ben, heb ik ettelijke keren kippenvel. Als ze me, schijnbaar onbewogen en neutraal, antwoorden op mijn vragen en me de meest verschrikkelijke problemen uiteenzetten van La Goyena. 

Mitch en Nueva Vida

Terwijl de jonge medewerkster van New Heaven-León ons trefzeker over de onverharde weg stuurt (in het schoolseizoen rijdt ze dit dagelijks om de onderwijzers van de BSO te brengen en te halen), hoor ik over het buurtschap Nueva Vida (nieuw leven) van La Goyena. En nieuw leven is het ook echt voor de bewoners: zij zijn hier komen wonen na de orkaan Mitch want hun huizen en al hun bezittingen werden weggevaagd. Vanuit de auto laten ze me zien waar de rivier buiten haar oevers trad en waar de mensen toen woonden. Sommigen waren op tijd gevlucht, anderen konden zich handhaven in de toppen van de bomen. In dit dorp waren er geen doden. Op de flanken van de vulkaan was dat wel anders. Er kwam buitenlands geld voor bijv. gasbetonblokken (alle nieuwe huizen zien er nu hetzelfde uit) én de bewoners van een ander buurtschap van La Goyena schonken (veiliger gelegen) land! Over solidariteit gesproken, als je zelf in huizen van plastic en golfplaten woont en je je grond (=inkomsten) schenkt aan je buren. 

De grote suikerriet onderneming

Ik vraag of mensen zelf hun bonen en maïs cultiveren, zoals ik dat ook zag in het departement Matagalpa. Helaas, mensen hebben hier nauwelijks of geen grond. Een hele grote Nicaraguaanse suikerrietplantage van een enorm invloedrijke Nicaraguaanse familie, domineert hier de omgeving. Veel mensen uit La Goyena die er werken, krijgen een dodelijke nieraandoening vanwege bestrijdingsmiddelen. Kinderen hebben last van hun longen vanwege de aswolken, omdat het suikerriet na de oogst wordt verbrand, in dit geval op 30 meter van het dorp. De onderneming legt een dam aan (met volstrekt onvoldoende doorstroming van het water) in de rivier voor haar eigen logistiek. “Want ze hebben dan misschien wel de intelligentie, maar niet het hart om in het belang van de bewoners te handelen en een brug te bouwen,” merkt Erendina van New Heaven op. En last but not least, is het water van de (oppervlakkig) geslagen waterputten bij de huizen verontreinigd door de bestrijdingsmiddelen. Inmiddels zijn er diepere putten geslagen voor gemeenschappelijk gebruik. Amerikaanse juristen die dit alles aanklaagden bij de Wereldbank, kregen nul op hun request. Dat was te verwachten… 

Het basisonderwijs 

Met excuses voor deze opsomming van rampen in La Goyena eindig ik met iets positiefs. De school is door de bewoners zelf gebouwd. Met buitenlands geld is er materiaal gekocht, de arbeid leverden de bewoners zelf, “want we willen geen cultuur van alleen maar krijgen, mensen moeten zelf ook bijdragen”, aldus Erendina. “Wel komen er soms jongeren uit het buitenland een paar weken meebouwen, ook dan gaat het om uitwisselen.” Heel concreet zie je dat op de muurschildering van het computerlokaal, waar de handtekeningen van Amerikanen en Nicaraguanen boekdelen spreken. Het computerlokaal is trouwens buiten gebruik omdat er geen computerdocent is! En toen het schoolgebouw er eenmaal stond, kwamen er dan eindelijk (op uitdrukkelijke vraag van de bewoners), onderwijzers. Om 6 uur komen ze met de bus uit León, terug gaan ze vaak lopend (13 km) met eventueel een lift. Het basisonderwijs in Nicaragua behoort tot de slechtste van de hele wereld, stond vandaag in de krant. En dat is de onderwijzers op het platteland vaak niet eens aan te rekenen: want ik zag de klaslokalen, zonder één leermiddel. Ik laat mijn ontzetting merken.”Tja, soms kopen onderwijzers zelf iets van hun (niet eens zo geweldige) salaris.” De dag erop zie ik in een ander dorp op km afstand van León dezelfde situatie en geschiedenis. Hier is buitenlands geld een druppel.  Er zal toch echt een andere politiek, prioriteiten en controle over het geld van de ministeries moeten komen (wanneer en hoe?). Hoe moeten deze kinderen met zo’n start ooit concurreren met scholieren van privé scholen bij het toelatingsexamen voor de universiteit? 

Gezondheidscentrum

Iedere ochtend is er een dokter in het gezondheidscentrum. Dat is tenminste iets, maar volstrekt onvoldoende om pro-actief en preventief te werken. Er is bijvoorbeeld geen consequente controle van zwangere vrouwen (en jonge meisjes). Met alleen één vroedvrouw uit het dorp zelf dienen complicaties zich onverwachts aan. Bij nacht en ontij worden de mensen van New Heaven gebeld voor vervoer. Zij zijn de enige constante factor en er is een vertrouwensrelatie ontstaan in dit dorp dat bijna vergeten leek. En ze gaan er midden in de nacht op af om mensen op te halen. 

Voedingssituatie van kinderen

Onder ouders van de kleuterschool is onderzoek gedaan: 80% van de kinderen is slecht gevoed, vaak zelfs krijgen zij geen 3 maaltijden per dag. Hoewel de ouders eerder zichzelf te kort doen om hun kinderen te eten te geven. De New Heaven mensen kregen enkele bewoners enthousiast en beginnen een pilot om tomaat, wortel en paprika te gaan cultiveren op het erf van de kleuterschool, in de hoop dat mensen de landbouwervaring van hun voorouders weer oppakken en tenminste hun erfjes rond het huis gaan gebruiken. 

Organisatie, humor en optimisme

Dat kenmerkt de vrouwen die La Goyena verbeteren. Ze lachen veel, hebben steun aan elkaar en hun organisatie is inmiddels zo sterk geworden door de jaren heen dat zij rotsvast vertrouwen op hun resultaten, succes en een betere toekomst voor hun kinderen. Ze blijven positief…

Op de terugweg in de auto meld ik dat ik ‘koortsachtig’ alle ervaringen van die middag repeteer om er een reportage over te schrijven zodat Utrechters (en vele anderen) dit lezen. Waarvan acte. 

Meer reisverhalen lezen van Rose-Marie? Kijk op http://rosita.reismee.nl/reisverhalen/

Door Sara Coumans

Den Haag met Juigalpa, Tilburg met Matagalpa, Amsterdam met Managua, Doetinchem met La Libertad en Utrecht met León. Dit zijn slechts vijf van de 17 stedenbanden die Nederland heeft met Nicaragua. Het is een andere manier van ontwikkelingssamenwerking, gebaseerd op solidariteit. Regeringspartij VVD en gedoogpartij PVV willen de steun voor stedenbanden afschaffen, terwijl juist deze manier van Ontwikkelingssamenwerking erg effectief is.

Hoe begonnen de stedenbanden in Nicaragua?

Nadat de Sandinisten in 1979 dictator Somoza omver wierpen groeide het aantal stedenbanden tussen steden in Nicaragua en elders. Van Duitsland en Groot Brittannië tot Verenigde Staten en Nederland betuigden burgers hun steun en solidariteit aan de Sandinistische revolutionairen. Maar het bleef niet alleen bij morele steun, men wilde ook een concrete bijdrage leveren aan de ontwikkeling in Nicaragua. Deze bijdragen werden eerst gecoördineerd via buurtinitiatieven maar al snel werden deze banden omgevormd tot officiële samenwerkingsverbanden gemeenten in Nederland en in Nicaragua. Voor León is de stedenband met Utrecht slechts één van de negen stedenbanden waarmee de stad León te maken heeft.

Activiteiten van de Stichting Vriendschapsband Utrecht-León

De Stichting Vriendschapsband Utrecht-León richt zich op een breed scala aan thema’s. Er worden projecten gesteund variërend van microkredieten en homo-emancipatie tot aan onderwijs en geweld tegen vrouwen. Met het geld dat ingezameld wordt in Nederland worden lokale organisaties gesteund die aanvragen voor financiering hebben ingediend en deze projecten zelfstandig uitvoeren. Gioconda Perez Arostegui, de lokale vertegenwoordigster van de Vriendschapsband in León, vertelt mij: “Over het algemeen werken we met organisaties die al veel ervaring hebben met het specifieke thema en ook toegang hebben tot andere fondsen; daardoor kunnen wij garanderen dat 90% van het geld dat hier aankomt ook echt naar het project gaat en niet naar salariskosten.”

Maar het blijft niet alleen bij het ondersteunen van projecten in Nicaragua. Het uitwisselen van kennis en ervaring is een belangrijk aspect van stedenbanden. Zo informeert de Stichting Vriendschapsband Utrecht-León de Utrechtse bevolking over de situatie in León via nieuwsbrieven, fototentoonstellingen en social media, maar ook via culturele dans- of filmavonden. Daarnaast komen er ook Nederlanders naar León om de zoveel tijd. Sommigen komen om Spaans te leren, anderen om vrijwilligerswerk te doen en weer anderen om hun scriptieonderzoek uit te voeren of stage te lopen. Het is een uitwisseling die twee kanten op gaat; het zijn zowel de Leonese mensen die capaciteitsopbouw ontvangen als de Nederlanders die de mogelijkheid krijgen om veel te leren.

Practitioner to Practitioner

De meeste stedenbanden kennen een gemeentelijk en een particulier gedeelte. Beide partijen hebben hun eigen verantwoordelijkheden en juist door deze samenwerking op bestuurs- en maatschappelijk niveau behalen stedenbanden duurzame resultaten. De stedenband tussen Utrecht en León werkt al 28 jaar volgens de ‘practitioner-to-practitioner’ methode (Van Lindert 2009: 176). Dit houdt in dat Utrechtse ambtenaren bv. kennis kunnen maken met de creatieve oplossingen van problemen die gevonden worden bij de stadsuitbreiding in León. Zo zien zij hun eigen werk opeens in een heel andere context. Studenten en docenten medicijnen leren van elkaar; door de verschillende ziektebeelden in Nederland en Nicaragua kunnen zij hun kennis vergroten. En door het bezoek van Leonesen aan Utrechtse zusterinstellingen zijn speel-o-theken in León ontstaan en worden ouders in León sterker bij crèches en kleuterscholen betrokken.

Stedenband als Connector

Doordat stedenbanden een speciale rol vervullen tussen burgers als ‘connector’, brengen ze bijvoorbeeld onderwijsinstellingen met elkaar in contact, die vervolgens met elkaar een band opbouwen en uiteindelijk kennis en ervaringen uitwisselen. Hier komt geen financiële transactie bij kijken. Stedenbanden hebben wel subsidies nodig om deze connector rol te kunnen faciliteren; daarom lijkt het mij geen strategisch juiste keuze van de VVD en PVV om hierop te bezuinigen. Ontwikkelingssamenwerking vindt plaats op bi-lateraal en NGO niveau; maar het is belangrijk om niet te vergeten dat het ook op individueel niveau tussen personen plaatsvindt. Door organisaties zoals stedenbanden kan dit individuele niveau een plaats in een groter geheel en daarmee een duurzaam karakter krijgen.

Voor dit blog is informatie verzameld uit onder andere het volgende artikel:

Van Lindert, P. 2009. Transnational linking of local governments: The consolidation of the Utrecht–León municipal partnership. Habitat International. Vol. 33 173–180. 

Door Sara Coumans

Op 6 november werd Daniel Ortega opnieuw gekozen als president van Nicaragua. Hij won de verkiezingen met 66% van de stemmen. Zoals van te voren verwacht werd is er veel gefraudeerd. Ondertussen is het rustig in het land en is het tijd om terug te kijken naar het verloop van de verkiezingen en de gevolgen ervan voor Nicaragua.

Fraude tijdens de verkiezingen

Terwijl de straten vol stroomden met juichende en zingende FSLN supporters, kwamen de berichten van fraude binnen. Zowel de observanten van de Europese Unie en de Organisation of American States (OAS) hebben verklaard dat de verkiezingen niet transparant verlopen zijn. Ik sprak met Maria over haar ervaringen, zij vertelde mij dat zij twee jonge FSLN supporters uit haar buurt had gehoord op de verkiezingsdag. De een zei: “Heb je al gestemd?”, de ander antwoordde “Ja, ik heb al gestemd in buurt A, B en C, maar ik moet nog naar D, E en F.” waarop de een antwoordde: “Nou opschieten dan, ze gaan bijna dicht!” Ook Elisabeth vertelde mij dat ze had gezien hoe FSLN-stemmers meerdere stembiljetten per persoon kregen.

Directe gevolgen van de verkiezingen

Na de verkiezingen raakten aanhangers van het FLSN en PLI-UNE slaags. Er zijn vier mensen om het leven gekomen en er vielen vele gewonden. Op het eerste gezicht lijkt in Nicaragua ná de verkiezingen alles hetzelfde, maar toch heeft er sinds 6 november een belangrijke verandering in het parlement plaatsgevonden. Het FSLN heeft nu namelijk de meerderheid van de zetels in het parlement. Hiermee kan één partij allerlei constitutionele veranderingen doorvoeren en Ortega zijn presidentschap voor de toekomst garanderen.

Economische vooruitgang sinds Ortega

Of Ortega zonder fraude tijdens de verkiezingen ook gewonnen had? Waarschijnlijk wel. De populariteit van de partij is immers wijd verspreid. Dit komt niet alleen door de extreme propaganda en omkoperij maar ook door de gedaalde armoede sinds het opnieuw aantreden van Ortega in 2007. In de periode van 1993 tot 2002 daalde armoede met 9%, terwijl tussen 2005 en 2009 deze groeide tot 12% (INIDE). Cijfers van de Wereld Bank tonen aan dat het percentage mensen onder de armoedegrens ook gedaald is van 65.5% tot 57% tussen 2005 en heden (World Bank, 2011). Vooruitgangen als deze zijn cruciaal voor een land als Nicaragua en daarom is de kans groot dat ook zonder fraude Ortega gewonnen had. Zeker is wel dat de winstmarge dan minder groot geweest zou zijn.

Democratie en Ontwikkelingssamenwerking

Terwijl de steun van Hugo Chavez aan Ortega op dit moment geschat wordt op 500 miljoen dollar per jaar, neemt de steun van westerse landen af. Na de frauduleuze gemeenteverkiezingen in 2008 hebben de Verenigde Staten 64 miljoen dollar aan ontwikkelingssteun afgezegd. De V.S. was niet het enige land; ook Denemarken, Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Finland en Nederland hebben sinds die tijd ontwikkelingssteun aan Nicaragua gedeeltelijk stopgezet. Dit was grotendeels te wijten aan de bezuinigingen binnen de OS-sector en de keuze om het beleid meer op Afrikaanse landen te richten, maar Ortega maakt door frauduleuze verkiezingen de keuze nu wel gemakkelijker. In Nicaragua, het armste land van Centraal Amerika, zal dit uiteindelijk de armsten raken. Westerse landen eisen over het algemeen een democratie als voorwaarde voor ontwikkelingssteun. Het blijft echter de vraag, wat komt eerst: ontwikkeling of democratie? En hoe verhouden ontwikkeling en democratie zich tot elkaar?

Meer braindrain in de toekomst?

Door de sterke politisering van de samenleving langs partijpolitieke lijnen reikt de macht van het FSLN verder dan de politiek. Ik sprak met verschillende mensen in León die uitlegden dat een kritische mening over de regering in Nicaragua je jouw baan kan kosten. Hoogopgeleide jongeren die niet achter het FSLN staan hebben soms het gevoel dat ze geboycot zullen gaan worden in de toekomst. Zij praten dan ook over hun dromen om te emigreren om elders een nieuwe start te kunnen maken. Jammer genoeg zijn het juist deze jongeren die het land in de toekomst nodig zal hebben om gemeenschappelijke dromen over democratische idealen te verwerkelijken. 

Door Sara Coumans

Elke dinsdag ochtend zitten twintig jongeren van het project ‘Entra21′ van Fundación León 2000 (FL2000) weer terug in de schoolbanken. Ze zijn hun eigen onderneming aan het opzetten met behulp van een microkrediet en krijgen over een periode van twee maanden capaciteitsopbouw sessies aangeboden om de kunsten van het vak te leren.

Succesvol microkredieten verlenen? Start met capaciteitsopbouw!

Op het nieuws lees ik over de microkredietensituatie in India: leners raken in een schuldenval en zelfmoorden lijken daardoor te stijgen. Doordat ik momenteel zelf bij FL2000 als vrijwilliger werk, begon ik me af te vragen waarom in Nicaragua dit soort situaties helemaal niet aan de orde zijn. Wat maakt het verschil? Het antwoord is: structurele ondersteuning en capaciteitsopbouw vanaf de organisatie die het microkrediet verleent. Voor de jongeren binnen het project ‘Entra21′ is het de eerste keer dat ze een onderneming starten. Het is dus belangrijk dat ze voldoende leren over het ondernemerschap zodat ze hun eigen financieel ‘gezonde’ onderneming kunnen ontwikkelen.

Van financiële administratie tot aandacht voor de klant

Tijdens de capaciteitsopbouwsessies komen verschillende thema´s aan bod: 1) financiële administratie, 2) marketing en 3) aandacht voor de klant. De sessies worden gefaciliteerd door Orlando Cisneros Segneira, die ook trainingen geeft aan grote bedrijven in Managua. Hij legt uit waarom deze drie thema’s essentieel zijn: “Eerst moet je zorgen dat je door middel van administratie je onderneming kunt monitoren, vervolgens wil je dat je winst groeit door middel van marketing en uiteindelijk wil je dat je deze groei behoudt door klanten aan je te binden.” Naast de theorie die de jongeren leren, werken ze vooral met hun eigen cijfers als ze bijvoorbeeld een balans moeten opstellen. 

Toegevoegde waarde van capaciteitsopbouw 

Orlando Cisneros Segneira legt mij uit dat er vele risico’s verbonden zijn aan het verlenen van microkredieten. Als iemand een microkrediet ontvangt die geen kennis heeft van hoe je een onderneming opzet dan is de kans dat de lening terug betaald wordt veel minder. Jessica Elizabeth Chavarria Caceres (24) is een van de jongeren die een microkrediet ontvangt, zij benadrukt ook de waarde van capaciteitsopbouw: “Ik moet goed terug betalen, dus moet ik leren hoe ik alles goed kan bijhouden en registreren. Want als FL2000 geen vertrouwen heeft in mij dan is dat ook slecht voor mij. Immers kom ik dan niet in aanmerking voor leningen in de toekomst.” 

Ondersteuning buiten het klaslokaal

Naast de wekelijkse capaciteitsopbouw op het kantoor van FL2000 komen de trainers ook meerdere malen bij de jongeren op bezoek om ter plaatse advies te geven. Want elke onderneming is anders, een beauty salon heeft een heel ander soort strategie nodig dan een cyber café. Door deze bezoekjes probeert FL2000 aan deze specifieke vraag te voldoen. Daarnaast houdt FL2000 ook per telefoon en sms contact met de jongeren. 

Een onderneming heeft meer nodig dan startkapitaal

Wil je door middel van microkredieten arme mensen een kans geven om hun eigen onderneming op te zetten? Dat kan heel goed, maar niet zonder ondersteuning door middel van capaciteitsopbouw en regelmatig contact tussen degene die het microkrediet ontvangt en degene die het verstrekt. Raquel Maria Pastora, strategische manager van ‘Entra21 , bevestigt dit: “Alle jongeren die op dit moment de capaciteitsopbouw bijwonen, betalen hun maandelijkse ‘quota’ keurig terug.” Het principe van microkredieten is erg mooi, maar voor duurzaamheid is er meer nodig dan alleen een lening. Dus ben ik blij om elke week deze jongeren weer terug in de schoolbanken te zien.

Door Sara Coumans

Fundacion León 2000 (FL2000) is een relatief grote microkrediet organisatie in Nicaragua met het hoofdkantoor in León. Ik loop hier mee in een evaluatie van het project ‘Entra21’ dat microkredieten verstrekt aan jongeren. Een van de 115 deelnemende jongeren is de jonge trotse vrouw Yuderlin Lopez García (19), zij heeft sinds juni 2011 haar eigen klerenwinkeltje.

Eigen kleren- en fruitwinkel

Stralend vertelt Yuderlin mij over haar aandacht voor verschillende stijlen en kwaliteiten van de kleren die ze verkoopt, zodat ze haar klanten het beste kan bieden. Onlangs is ze ook begonnen met de verkoop van fruit, want ze merkt dat er veel huisvrouwen in haar winkel komen die dat handig vinden. Het klerenwinkeltje loopt erg goed; gedurende mijn gesprek met Yuderlin schiet ze af en toe snel van haar stoel af om een klant advies te geven.

Wie is Yuderlin?

Yuderlin komt uit een arm gezin. Ze woont bij haar ouders, samen met haar man en zoontje van één jaar. Yuderlin heeft haar middelbare school niet kunnen afmaken door financiële problemen. Openbare scholen zijn weliswaar gratis, maar vaak valt het duurder uit dan verwacht door kosten van uniformen, schriften en pennen etc. Daarom stopte Yuderlin met school en begon ze te werken voor een vrouw die een klerenwinkel had. Hier verdiende ze slechts 60 cordoba per dag (2 euro). Dat is niet genoeg om van rond te komen. Om in León te overleven heb je minimaal 100 cordoba per dag nodig. En met een zoontje van één is meer zekerheid essentieel. Yuderlin nam contact op met FL2000 en nadat het papierwerk rond was nam ze ontslag om vanaf dat moment eigen baas te zijn. Het microkrediet dat ze ontving gaf haar een basis om de winkel mee op te zetten en zo uiteindelijk haar eigen salaris te garanderen. Omdat Yuderlin onder de 21 jaar is had ze wel toestemming nodig van haar ouders.

Maar hoe krijg je een microkrediet?

Het microkrediet van FL2000 heeft ze niet zomaar gekregen. Terug op het kantoor van FL2000 bekijk ik Yuderlin´s dossier. Hier vind ik dat haar microkrediet in totaal 25.193,55 cordoba is (815 euro), dat ze zal moeten terugbetalen binnen 24 maanden (elke maand ongeveer 1.200 cordoba of 40 euro). Om voor een microkrediet in aanmerking te komen moest Yuderlin allerlei documenten verzamelen zoals drie aanbevelingsbrieven en een bewijs van goed gedrag van de politie. Daarnaast heeft ze ook een analyse moeten maken van haar potentiële klantenkring. Tenslotte, heeft ze een uitgebreid businessplan moeten presenteren. Dit bedrijfsplan werd vooral geëvalueerd op inzicht in haar concurrentiepositie, op de mate van innovatie en op haar ervaring in klerenwinkels.

Yuderlin’s droom

Vijf maanden later loopt Yuderlin´s winkel goed. Yuderlin maakt zich geen zorgen om het terugbetalen van het microkrediet, wat met de huidige winst vrij eenvoudig gaat. Op dit moment verdient Yuderlin genoeg om elke dag 40 cordoba te sparen na aftrek van alle vaste lasten. Vanuit FL2000 wordt er veel structurele begeleiding aangeboden. Elke dinsdag is er een cursus waar jongeren meer leren over financiële administratie, marketing en hoe ze met klanten moeten omgaan. Ook komt er vaak personeel van FL2000 bij Yuderlin op bezoek of wordt er contact gehouden via telefoon of sms. Yuderlin´s droom? De winkel verder uitbreiden en een vaste plek hebben voor haar winkel. Ik hoop zelf dat ze op een gegeven moment voldoende geld gespaard zal hebben om haar middelbare school alsnog af te maken om daarmee haar winkel en haar toekomst op een duurzame manier te garanderen. 

Door Sara Coumans

Minibibliotheek Manuelita Sacasa in León bestaat in November vier jaar. In deze kleine bibliotheek waar elke middag 40 kinderen uit de buurt komen, geef ik momenteel Engelse les. Dit is slechts een van de vele activiteiten die de kinderen aangeboden worden. Hier kunnen zij zich in een veilige en kindvriendelijke omgeving ontwikkelen.

Achtergrond van de Kinderen in de Minibibliotheek

De meeste kinderen (tussen 6 en 12 jaar) die naar de minibibliotheek komen, maken deel uit van arme gezinnen in deze wijk van León. Hun ouders werken ‘s middags en sommigen zijn analfabeet waardoor ze hun kinderen moeilijk kunnen helpen met het huiswerk. Vaak is de thuissituatie van deze kinderen moeilijk. Sommige ouders zijn alcoholist, sommige kinderen wonen alleen maar met een oma en anderen gaan in de middag de straat op omdat er niemand thuis is. Deze kinderen moeten vaker een jaar op school over doen. Het doel van de minibibliotheek is om deze kinderen een mogelijkheid te bieden om hun huiswerk in een rustige omgeving te maken en daarbij ondersteuning te geven.

Van Rekenen tot Folklore Dansles

De minibibliotheek richt zich niet alleen op het huiswerk. De benadering van de minibibliotheek is veel breder. In de minibibliotheek worden de kinderen op een persoonlijke en non-traditionele manier gestimuleerd zelf na te denken, voor een groep te spreken en initiatief te nemen. Bijvoorbeeld, op dit moment is ‘de schilpad’ het thema van de maand; daarom loopt er nu een klein schildpadje rond in de patio van de minibibliotheek en hebben de kinderen vorige week een schildpad van papier-maché gemaakt. Ook wordt er in de minibibliotheek aandacht besteed aan de Nicaraguaanse geschiedenis, cultuur en aan folklore dansles.

Maar hoe zit het dan op school?

Het lijkt alsof de minibibliotheek dát aanbiedt wat elke school aanbiedt. Wanneer je meer weet van de Nicaraguaanse openbare scholen wordt het duidelijk dat dit hier echter niet het geval is. De klassen in openbare scholen bestaan uit 40 tot 60 leerlingen met één docent. De methodes van lesgeven hebben beperkingen. Wilfredo Pérez Arosteguí, een van de docenten in de minibibliotheek, legt uit: “Kinderen leren op school lesmateriaal uit het hoofd leren, ze leren niet hoe ze het lesmateriaal moeten toepassen.” Wilfredo vertelde ook dat het vaak voorkomt dat kinderen die extra aandacht nodig hebben apart gezet worden in de klas om te tekenen in plaats van deel te nemen aan de les, simpelweg omdat de docent geen tijd heeft om er extra aandacht aan te besteden. Docenten zeggen dan: “Deze kinderen hebben speciale problemen”. Door moeilijkheden thuis en weinig ondersteuning van de ouders, behoorden de kinderen die naar de minibibliotheek komen vaak tot de groepjes die apart werden gezet om te tekenen. Door de ondersteuning die de minibibliotheek biedt is het voor de kinderen nu gemakkelijker om het reguliere programma op school te volgen en zien vele ouders de cijfers van hun kinderen omhoog gaan.

Een basis voor mijn dochter’s toekomst

Het blijft niet bij alleen betere cijfers. Ligia Jimenez, moeder van Heissel (9), vertelde mij hoe Heissel eerst een heel stil meisje was, maar dat ze nu veel uitgesprokener is en meer initiatief neemt. Daarnaast ontwikkelt ze allerlei sociale vaardigheden omdat ze met zoveel andere kinderen omgaat in de minibibliotheek. Het belangrijkste voor Ligia is dat de minibibliotheek een basis legt voor de toekomst van haar dochter. Voor een land waar 42% van de bevolking onder de 18 jaar is (UNICEF, 2009), zijn initiatieven als deze minibibliotheek niet alleen een basis voor de toekomst van het kind, maar voor het hele land.

Door Sara Coumans

Op 6 november is het zo ver, Nicaragua gaat een nieuwe president en een nieuw parlement kiezen. Ik kwam aan in León op een moment dat de voorbereidingen al maanden aan de gang waren. Hét perfecte moment om met een aantal personen gesprekken te voeren over de betekenis van deze verkiezingen voor de Nicaraguanen.

Illegale presidentskandidaat

Onder de vijf presidentskandidaten bevindt zich de huidige president en leider van het Frente Sandinista de Liberación Nacional (FSLN) Daniel Ortega. Hij is in de jaren tachtig al eerder president van Nicaragua geweest en is op dit moment eigenlijk een illegale kandidaat. Volgens de Nicaraguaanse grondwet zijn drie termijnen en twee opeenvolgende termijnen namelijk verboden. In september 2010 heeft Ortega de Nicaraguaanse grondwet opnieuw uitgegeven op een moment dat vele parlementariërs op vakantie waren. Deze nieuwe versie bevatte echter een oude wet die meerdere opeenvolgende termijnen toestond. Dit stootte vele Nicaraguanen tegen het al zere been, want het blijkt niet de eerste keer dat Ortega en het FSLN omstreden acties uitvoeren. Tijdens de gemeentelijke verkiezingen in 2008 schijnt er veel fraude gepleegd te zijn binnen de stemlokalen. Esperanza vertelde mij over deze verkiezingen: “Ik woon tegenover het stemlokaal bij ons in de buurt. Ik zag gewoon hoe ze de stembiljetten verwisselden toen ze zagen dat het FSLN eigenlijk geen meerderheid had.” Ortega wordt in Nicaraguaanse kranten bestempeld als een dictator ‘in the making’. Toen ik José hierover vroeg antwoordde hij heel direct: “Oh, niet ‘in the making’, hij is het al.” De idealen van het FSLN zijn mooi: onderwijs, gezondheidszorg, werk en eten voor iedereen. Eind jaren tachtig zijn deze idealen verwerkelijkt door massale alfabetisering en vaccinatie programma’s en hebben het land veel vooruitgang geboden; op dit moment lijkt het bij idealen te blijven.

Andere presidentskandidaten

Naast Ortega zijn er nog vier andere kandidaten. Ten eerste, Arnoldo Alemán, kandidaat van de liberale partij PLC. Alemán is president geweest van 1997 tot 2002. Hij staat bekend om de 20 jaar gevangenisstraf (wegens fraude met staatsgelden) die hij kreeg na zijn presidentschap. Aan deze straf wist hij vervolgens in een deal met Ortega te ontkomen. Ten tweede, Fabio Gadea, kandidaat van de alliantie-partij PLI-UNE. Hij komt na Ortega in de peilingen als tweede kandidaat. Ten slotte, zijn er nog twee andere kandidaten; Enrique Quiñonez van de liberale partij ALN en Róger Guevara van de liberale partij Apre.

Op naar de stembus, of toch niet?

Net als bij de verkiezingen in 2008, wordt tijdens de aankomende verkiezingen wederom fraude verwacht. Vele Nicaraguanen vragen zich af of het wel zin heeft om te gaan stemmen. Esperanza legt uit: “Ik hoor van velen om mij heen dat ze niet gaan stemmen. Ze zeggen:  ‘Waarom zou ik gaan stemmen? Er zijn geen acceptabele kandidaten en als ik ga stemmen wat gebeurt er dan met mijn stem? Het is zonde van mijn tijd’.” Esperanza gaat zelf wél stemmen: “…want zo laat ik in ieder geval horen dat ik het niet met de huidige regering eens ben.” In tegenstelling tot Esperanza verwacht Juan juist een hoge opkomst tijdens de verkiezingen, omdat de wens om de ontevredenheid met de huidige regering te uiten erg groot is.

Hoeveel kost zo’n gratis identiteitskaart?

In sommige gevallen is het een luxe dat je hier überhaupt kunt stemmen. Veel stemgerechtigden hebben namelijk geen identiteitsbewijs. Het lijkt een van de vele manieren waarmee het FSLN verkiezingsresultaten van te voren al manipuleert. Het is namelijk voor FSLN-stemmers gemakkelijker is om een identiteitsbewijs te verkrijgen dan voor anderen. Als FSLN-stemmer meld je je bij de lokale FSLN-vertegenwoordiger waar je een papiertje invult en vervolgens vrij snel je identiteitsbewijs in de vorm van een creditcardpasje ontvangt. Als je geen FSLN- stemmer bent heb je een wat langere weg te gaan. Maria, geen FSLN- stemmer, vertelde mij dat ze er drie jaar mee bezig is geweest en 600 Cordoba (20 euro) heeft betaald voordat ze een geplastificeerd kaartje kreeg, waar ze volgens de wet gratis recht op heeft.

Eventuele gevolgen van deze verkiezingen

Alle peilingen wijzen erop dat Ortega, hoe illegaal het ook zou zijn, opnieuw president zal gaan worden. Als dat zo is dan zal hij ook een meerderheid in het parlement krijgen en daarmee gemakkelijk constitutionele veranderingen kunnen doorvoeren. Het ziet er naar uit dat Ortega er dan alles aan zal doen om meerdere termijnen in het zadel te kunnen blijven zitten. De wereld wacht af tot 6 november, we zullen zien wat er gebeurt.

De namen in dit blog zijn gefingeerd. Voor dit blog zijn 6 mensen (3 vrouwen, 3 mannen) geïnterviewd. Zij hebben gevraagd hun naam niet te noemen. Dit waren mensen die zich wat kritischer uitlieten over de huidige regering en willen liever niet dat dit bekend wordt.

Op dit moment woont Sara Vida Coumans (22) in León, Nicaragua, waar ze namens de Stichting Vriendschapsband Utrecht-León (www.utrecht-leon.nl) als vrijwilliger werkt bij Fundación León 2000 en Minibiblioteca Manuelita Sacasa. Ze is betrokken bij een evaluatie van een microkrediet project gericht op jongeren en geeft bij de minibibliotheek Engelse les aan 40 kinderen tussen de 6 en 12 jaar. Naast haar werkzaamheden krijgt Sara ook veel mee van de aankomende presidentiële en parlementaire verkiezingen die het land op dit moment in spanning houden. Lees over haar ervaringen en de velen kleuren van Nicaragua in deze blog.